De opzet is eenvoudig. Alle predikanten en kerkelijk werkers zijn verdeeld in vier verschillende groepen. Elke groep komt in de loop van 2,5 jaar vijf keer bij elkaar met als doel om te leren van elkaar rondom vijf verschillende thema’s van de beroepscode voor predikanten. Tijdens de bijeenkomsten verbinden we opnieuw met elkaar als geestelijk leiders in de kerk en scherpen we elkaar aan in het bespreken van concrete situaties. Behalve ondergetekende, waren Helmine Pronk en Ed van Hoof ook afwisselend bij de groepen om de casusbespreking te leiden. Het was een plezier om zo samen te werken met elkaar!

Visie op leiderschap

Gedurende de eerste vier bijeenkomsten was er ook ruimte om theorie van leiderschap te bespreken. Hiervoor hebben de beroepscode als uitgangspunt genomen:

1. De basis voor mijn leiderschap als voorganger in de gemeente ligt in mijn verbondenheid met Christus en de liefdevolle roeping van God;
2. Ik voed deze basis in een leven van toewijding en reflectie, persoonlijk en samen met anderen, door regelmatige tijd van gebed, het lezen van Gods Woord, studie en stille omgang met God; ik zal hiertoe het principe van sabbatsrust in acht nemen.

De eerste twee punten van de beroepscode zijn al gelijk raak. De basis van geestelijk leiderschap ligt in onze verbondenheid met Christus. En deze basis voeden we in een leven van toewijding en reflectie, een leven in continu omgang met God. Hij is onze bron, ons fundament!

Het idee dat een leider zijn basis heeft in toewijding en zelfreflectie is niet nieuw, en ook niet per sé Christelijk. Dee Hock, oprichter van Visa International (je weet wel, van de creditcard) schreef hier al over in dit zeer vermakelijke artikel. Zijn stelling is dat elke leider zijn tijd als volgt moet besteden:

• 50% van de tijd aan zichzelf.
• 25% van de tijd aan zijn of haar leidinggevende.
• 20% van de tijd aan collega’s.
• 5% van de tijd aan de mensen waar leiding aan gegeven wordt.

En omdat je voor dit laatste niet genoeg tijd overhoudt, moet je de mensen aan wie je leiding geeft leren om ditzelfde te doen. Dan werkt het altijd!

Het volgende filmpje gaat hier in principe ook over. Over het kennen van je eigen grenzen, het managen van je eigen emoties, en het liefhebben van de ander, als jezelf!

Hier hebben we in de verschillende groepen veel over doorgesproken. Wat betekent het voor jou, om tijd voor jezelf en voor God te nemen? Hoe doe je dit en wat heb je daarvoor nodig? Wat mis je hier misschien ook in? En: waarom is dit eigenlijk zo belangrijk, misschien nog wel meer belangrijk dat de tijd die je aan je preekvoorbereiding, pastoraat of vergaderen besteed?

Vervolgens hebben we gesproken over de kern van leiderschap in de kerk, zoals verwoord in de beroepscode:

Visie

Mijn visie op leiderschap is om in de geest van Christus mensen te helpen groeien in een leven van ontvankelijkheid voor Gods nabijheid en voor Zijn leiding;

De essentie van geestelijk leiderschap in de kern is niet om mensen aan onszelf of de kerk te verbinden, maar om ze helpen om ontvankelijk te zijn voor Gods nabijheid en leiding. En dan gebeurt er altijd iets. God komt dan bij die ander naar binnen en zijn liefde transformeert levens. Dit is het doel als kerk, tot Gods eer en glorie!

Leiderschapsmodel

Nogmaals, om deze kern goed te kunnen doen, heeft elke geestelijke leider een levende relatie met God zelf nodig. Hij is onze bron. Denk ook aan psalm 1, en het belang om geplant te zijn aan het Levend Water.

Maar deze visie op de kern van geestelijke leiderschap, kunnen we op verschillende manieren vormgeven. Zo komen we tot het leiderschapsmodel. Op de verticale as, zien we aan de bovenkant dat we deze visie kunnen uiten in speelruimte en vernieuwing. Aan de onderkant van de verticale as, uiten we deze visie in spelregels en ordelijkheid. Beiden zijn op zijn tijd en in verschillende situaties nodig.

De horizontale as laat zien of we in het leiderschap meer richten op de gelijkwaardigheid en solidariteit (rechterkant), of op daadkracht en gezag. Beiden zijn weer nodig en belangrijk op zijn tijd onder verschillende omstandigheden!

Zo ontstaat een leiderschapsmodel waar ook al eerder over geschreven is in Nazarener Beweegt. Er zijn nu vier kwadranten. Wat blijkt?

Dave Snowden heeft het Cynefin framework ontworpen in zijn werk voor IBM (lees hier meer erover). Zijn model past precies binnen ons eigen leiderschapsmodel, al gebruik ik wel net wat andere termen, en zijn de termen van Snowden’s model ook veranderd in de loop van de tijd. Zijn model helpt om te weten wat voor soort leiderschap onder welke omstandigheden nodig is:

Rechtsonder in het model zien we Eenvoudige problemen. Dit zijn situaties die passen binnen bestaand beleid. Bijvoorbeeld iemand vraagt of er voor het Wereld Evangelisatie Fonds gecollecteerd kan worden. Deze collecte staat in de meeste gemeentes ingepland met Pasen en met Dankdag. Hier heeft een kerk beleid voor, en dat kan toegepast worden.

Rechtsboven heb je Ingewikkelde problemen. Dit zijn problemen, waarover je geen bestaande spelregels of beleid hebt, maar dat je moet overleggen met elkaar om goede oplossingen te bedenken. Dit kan bijvoorbeeld gaan over de aanschaf van een nieuw gebouw of een grote verbouwing van het bestaande gebouw. Je moet er als kerk of leiderschapsteam goed met elkaar over nadenken en je kan ook informatie opvragen bij andere kerken hoe zij dit hebben aangepakt.

Linksboven heb je Complexe problemen. Dit zijn situaties die zo complex zijn, dat je ze niet goed kan analyseren en waarvan je niet goed kan voorspellen hoe iets zich ontwikkelt. Het enige wat je kan doen, is experimenteren en iets uitproberen om te ontdekken hoe het zich verder ontwikkeld. Een voorbeeld hiervan, zijn missionaire activiteiten als kerk. Je kan een alpha cursus geven, maar je weet nooit precies hoeveel mensen zullen komen en je weet al helemaal niet wie hiervan Christen wordt. En hoe werkt het precies met een koffieochtend in de kerk? Wat is de effectiviteit daarvan? Complexe situaties leiden vaak tot hele eenvoudige experimenten waarvan een enkele echt succesvol is. Wanneer dat gebeurt, kan je hier natuurlijk weer vast beleid op maken en verschuift het naar het leiderschapsterrein ‘Eenvoudig.’

Linksonder zijn Crisis-situaties. Ook wel Chaos genoemd. Het typische aan Crisis situaties is dat het leiderschap daadkrachtig en ordelijk moet optreden, er is geen ruimte voor experimenteren of overleg en al helemaal geen vaststaand beleid voor de situatie die zich voordoet. Dit was bijvoorbeeld het geval in maart 2019, toen de eerste lockdown kwam. Elke kerk/predikant/kerkenraad moest zonder veel overleg van het ene op het andere moment besluiten om open te blijven of te sluiten en een manier vinden om met de diensten door te gaan.

Zie onderstaand model voor de visuele samenvatting;

In de Praktijk

Vanuit dit gesprek zijn we in de groepen overgegaan naar het bespreken van meegebrachte casusses, die de deelnemers zelf hebben meegebracht. Hiervoor hebben we de roddel-methode toegepast. Na het inbrengen van de casus en een algemene bespreking, draaide de persoon die de casus inbracht zich met de rug naar de groep en ging de rest van de groep roddelen over wat er nu onder het probleem zat en nadenken over advies. Tot slot draaide de persoon in kwestie zich om en deelde datgene wat het meest raakte en nuttig was. Deze vorm vraagt om vertrouwen en creativiteit en beide heb ik in alle groepen teruggezien.

Kortom, de ochtenden en middagen vlogen voorbij, vaak was de geplande 4 uur amper genoeg. We zien uit naar mooie vervolgbijeenkomsten in het najaar!

Wat ik toen nog niet wist, is dat alles wat je doet en wat je voelt, een sterke impact op je omgeving heeft als leider. Deze impact is veel groter dan de invloed die je woorden hebben. Waar jij aandacht aan geeft, dat zal groeien en ontwikkelen.

De aandacht en bewogenheid van een leider

Afgelopen week moest ik hier weer aan denken. Ik las een artikel dat ging over hoe leiders waarden overbrengen in organisaties.[1] Of dit nu een bedrijf, klaslokaal, gezin of kerk is, leiders brengen hun waarden bedoeld en onbedoeld over aan de groep.

Het blijkt dat de meest krachtige manier om invloed uit te oefenen als leider, is om bewust om te gaan met datgene waar je aandacht aan geeft. Waar besteed jij je tijd aan? Welke vragen stel je aan de mensen om je heen? Wat vind jij belangrijk en hoe uit je dat? Wat raakt jou, waar word je boos van?

Daden zijn belangrijker dan woorden.

Je kan zeggen dat je missionair bent als leider, maar als je zelf geen Alpha-cursus geeft, of nooit randkerkelijke mensen opzoekt, dan zal niemand je echt geloven.

Je kan zeggen dat je de leiders binnen de kerk belangrijk vindt, maar als je hen nooit opzoekt of vraagt hoe het met hen gaat, dan zullen ze je niet geloven.

Je kan woorden van geloof spreken, maar als je begroting het uitgangspunt is voor handelen in de kerk, dan is het duidelijk waar je hart werkelijk ligt, en zal de gemeenschap je volgen.

De meest krachtige manier om waarden over te brengen, is te laten zien wat jou als leider raakt. Waar word jij boos over? Waar lig je wakker van? Wat ontroert jou? Het gaat hier niet om de intensiteit van de emoties, maar om consequent te zijn. Als je in de gemeente herhaaldelijk zichtbaar geraakt wordt door een verlangen om mensen van buiten te bereiken, of door onrecht wat asielzoekers wordt aangedaan, dan zal dat grote impact hebben op de rest van de kerk.

Het is ook opvallend, dat het schrijven van een beleidsstuk over deze waarden of het publiceren van een nieuwe slogan, de minst effectieve manier is om waarden daadwerkelijk over te brengen in een organisatie. Het doet wel iets, maar er is meer nodig. Het is nodig dat de waarden letterlijk beleefd en uitgeleefd worden door de leider.

De aandacht en bewogenheid van Jezus

En zo komen we bij Jezus:

“Het Woord is mens geworden en heeft bij ons gewoond, vol van goedheid en waarheid, en wij hebben zijn grootheid gezien, de grootheid van de enige Zoon van de Vader…. Niemand heeft ooit God gezien, maar de enige Zoon, die zelf God is, die aan het hart van de Vader rust, heeft hem doen kennen.”

Johannes 1:14 en 18.

Het Boek bestond al lang, maar we begrijpen God pas werkelijk wanneer we Jezus kennen. In Zijn leven als mens op aarde, ontdekken we wat God pas echt belangrijk vindt. Waar besteedde Jezus aandacht aan? Wat raakte Jezus?

Ik geef twee voorbeelden. Allereerst lezen we in Mattheüs 15:32 dat Jezus ‘medelijden had’ met de menigte mensen die hem gevolgd waren. Letterlijk staat er dat zijn ingewanden zich omdraaiden in zijn buik. Hij was innerlijk bewogen met de mensen. Om wat voor mensen gaat dit? De mensen hadden “verlamden, blinden, kreupelen, doofstommen en vele anderen meegebracht, die men aan zijn voeten legde, en hij genas hen allen.” (Mattheüs 15:31). Jezus voelde een grote compassie voor de meest noodlijdende mensen in de samenleving. Het raakte hem dat ze ziek waren, dat ze honger hadden. En Hij kwam in actie. En tweeduizend jaar later, weten de volgelingen nog steeds dat als ze Jezus echt willen volgen, zij bewogen worden voor mensen in nood.

Een ander voorbeeld ontdekken we toen Jezus boos werd in Mattheüs 21:12 & 13. Hij kwam het tempelplein op, joeg alle handelaren daar weg en riep: “Er staat geschreven: “Mijn huis moet een huis van gebed zijn,” maar jullie maken er een rovershol van!’”

Waar wordt Jezus daadwerkelijk boos over? Ging dat om het handeldrijven op het tempelplein? Was hij boos op de rommel in Gods huis?

Jezus’ boosheid heeft alles te maken met de indeling van de tempel van destijds. De niet-Joden (heidenen) konden niet verder komen dan het voorplein. Voor hen was dit de plek waar ze het dichtste bij Gods heiligheid konden komen. Maar dit voorplein was geen heilige plek meer, het was veranderd in een soort marktplein, waardoor de heidenen niet meer een plek hadden om tot de God van Israël te naderen. En Jezus’ missie op aarde was om alle barrières voor alle mensen (van alle volken) weg te halen om tot God te komen.[2]

Dus wat laat Jezus’ boosheid ons zien? Gods grote compassie voor alle mensen van alle volken (Jesaja 56:6 & 7), ook voor ons!

Wat raakt Jezus? Dat is waar het evangelie echt om draait. Hij brengt goed nieuws voor de armen, zieken en heidenen. Hij is gekomen om alle mensen die nergens bij horen en als verstotenen leven, weer een plek in de samenleving te geven en te verzoenen met God. Dat is wat Hem raakt, dat is wat ons mag raken.

Emoties en kracht

Sommige mensen beweren dat emoties onze zwakheden laten zien. Maar ik geloof dat ‘kracht zichtbaar wordt in zwakheid.’ Juist het kennen van onze eigen kwetsbaarheid en het weten wat ons raakt en beweegt van binnen is een grote kracht als leider. Wanneer je kan laten zien wat jou werkelijk beweegt, zal je ook anderen motiveren en inspireren.

Tegelijkertijd zijn we zijn geen slachtoffers van onze emoties, net zomin als we slachtoffers zijn van onze gedachten. Heb God lief met geheel je hart, ziel en verstand. Dan zal jouw hart, ziel en verstand in lijn komen met Gods hart, ziel en verstand. En wanneer je Hem jou laat (bij)sturen, dan zal je ook anderen leiden in het ontdekken en uitleven van Gods verlangen in deze wereld.

Om dit te doen is het essentieel om goed te leren luisteren naar God, jezelf en anderen. Maar hierover meer in een volgend artikel!

Gesprek

Vragen om verder over na te denken en over door te praten:

• Wat raakt jou in je ziel? Waar word jij boos over? Waar maak jij je zorgen over? Dit zal je altijd overbrengen op je omgeving, bewust of onbewust. Dit is vaak ook jouw missie of roeping.
• Kijk eens terug naar de acht leiderschapsstijlen in het artikel van de School voor Leiderschap in de KvdN Beweegt van 20 maart jl. Via deze link te lezen. Hoe zouden elk van deze stijlen anders met hun emoties omgaan? Welke stijlen passen het beste bij jou?
• Welke emoties zie je terug bij Jezus? Wat zegt dit jou over wat God belangrijk vindt?

Ik ben benieuwd naar je reacties, opmerkingen en vragen!

Stel deze via stephen.overduin@nazarene.nl .

Ds Stephen Overduin

De School voor Leiderschap

[1] E Schein (2010), Organizational Culture and Leadership (4^th edn), San Francisco,CA:Jossey-Bass (chapter 14: How Leaders Embed and Transmit Culture)

[2] Denk ook aan het scheuren van het gordijn in de tempel op het moment dat Jezus stierf. Dit voorhangels scheidde het Heilige der Heilige (waar God aanwezig was) van de rest van de tempel. De boodschap is helder: Jezus dood verschaft ons toegang tot God (Mattheüs 27:51).

Bij het bidden moeten jullie niet eindeloos voort prevelen zoals de heidenen, die denken dat ze door hun overvloed aan woorden verhoord zullen worden. Doe hen niet na! Jullie Vader weet immers wat jullie nodig hebben, nog vóór jullie het hem vragen. Bid daarom als volgt:

Onze Vader in de hemel,
laat uw naam geheiligd worden,
laat uw koninkrijk komen,
laat uw wil gedaan worden
op aarde zoals in de hemel.
Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben.

Dit afgelopen jaar is ons dagelijks leven drastisch veranderd. Thuisschool, thuiswerken, zoomen, live-streamen, gesloten winkels, kerken en horeca. Dit alles is volstrekt normaal geworden. Gelukkig zien we er nu naar uit dat alles weer opengaat en we richting de zomer weer vooruit kunnen naar het ‘oude normaal.’ Maar we zijn er nog niet…

We weten niet zeker hoe het verder gaat in deze crisis, al hebben we goede hoop! We weten niet zeker hoe goed het vaccin zal werken op de langere termijn en hoe de economie eraan toe zal zijn, en we weten niet zeker hoe de kerk uit deze crisis zal komen.

Hoe moeten we in deze tijd bidden?

Jezus geeft ons richting. We hebben één belofte, en dat is dat God dagelijks voorziet: ‘Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben…’

We zoeken zoveel controle over ons leven, een voorraad van genade, eten, zekerheid en duidelijkheid. Maar die controle is een illusie, zekerheden van vandaag zijn onzekerheden van morgen. We hebben feitelijk niets werkelijk in de hand. We hebben alleen vandaag.

Kinga Bán zingt het zo mooi in het lied ‘Vandaag’:

Dit is vandaag, het is alles wat je hebt. Morgen komt later en gisteren is alweer weg.

Leef vandaag

In de bergrede (Mattheüs 6:34) zegt Jezus:

“Maak je dus geen zorgen voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt wel voor zichzelf. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen last.”

Over het algemeen, kunnen we redelijk goed aan, wat vandaag op ons pad komt. Waar we ons zorgen over maken, is de toekomst, allemaal rampscenario’s die zouden kunnen gebeuren. Daarom gaan we hamsteren, niet omdat we vandaag honger hebben of extra toiletpapier nodig hebben, maar omdat we bang zijn over een week, maand of jaar dat nodig te hebben!

Maar er zijn oneindig veel scenario’s denkbaar voor de toekomst, niemand kan deze echt voorspellen! Je zal wel moeten loslaten!

Met dit verzoek om ons dagelijks brood, herinnert Jezus ons eraan, dat we vandaag leven. En dus voor vandaag aan God mogen bidden voor ons brood, voor Zijn zorg, voor Zijn dagelijkse voorziening voor onze praktische noden. We hebben elke dag ook hele praktische fysieke dingen nodig, en we mogen daarvoor elke dag opnieuw op God vertrouwen.

Evangelie van tevredenheid

Brood wordt in de Bijbel op heel veel plekken genoemd. Sterker nog, na een eenvoudige zoekopdracht ontdekte ik dat er vaker over brood wordt gesproken in de Bijbel, dan over geld, genade of heiliging!

Brood staat voor de absolute basis van het leven. Het is voedzaam, eenvoudig, praktisch. Het staat ook symbool voor onze basisnoden die we allemaal hebben. Onderdak, voeding, kleding. Je hebt luxe brood, maar het blijft brood. Kaviaar of Champagne zal het nooit worden!

Het Onze Vader bidden, leert ons dus ook om tevreden te zijn, met wat we hebben. Hij weet toch wat we nodig hebben. En als we de basis hebben, dan is het genoeg! Het evangelie van tevredenheid!

Een kerklid uit Rotterdam schreef hierover:

“Tevreden zijn is in vrede zijn met wie je bent, wat je doet en wat je hebt. … Het heeft niets te maken we hoe arm of hoe rijk we zijn. Hoe gezond of ongezond we zijn. Hoe bekend of onbekend we zijn. … als christenen geloven we dat tevredenheid een gevolg is van het volle leven. Het volle leven dat Jezus aan ons belooft en dat alleen te vinden is in een relatie met Hem. … Het is door Jezus dat zelfs onder de moeilijkste omstandigheden het mogelijk is om met Paulus te zeggen “Uw genade is mij genoeg”. Het is alleen met Jezus dat wij, in wat voor omstandigheden dan ook, Zijn vrede “die alle verstand te boven gaan” kunnen ervaren.

Tevreden zijn is een gevolg van een diep besef dat God van ons houdt en dat er niets is dat ons van Gods liefde kan scheiden.”

Er is meer dan brood alleen

Dit gebed herinnert ons eraan, dat alles wat we hebben tijdelijk is. Brood is tijdelijk. Bezit komt, bezit gaat. Gezondheid is altijd tijdelijk. Geniet ervan als je het hebt! Elke dag is er één! Wees tevreden met wat je hebt, nu je het hebt. Maar als je geluk afhankelijk wordt van het tijdelijke, zal Gods vrede nooit in je zijn.

Het volk Israël moest dit leren in 40 jaar in de woestijn. Vertrouwen, afhankelijk zijn van God, niet van brood of ander bezit of kracht. Toen Jezus 40 dagen in de woestijn vastte en bad, kreeg ook hij honger. Daar stelde de duivel hem op de proef:

‘Als u de Zoon van God bent, beveel dan die stenen in broden te veranderen.’ Maar Jezus gaf hem ten antwoord: ‘Er staat geschreven: “De mens leeft niet van brood alleen, maar van ieder woord dat klinkt uit de mond van God.”’
(Mattheüs 4:3 & 4)

Brood is belangrijk, maar er is meer dan brood alleen. Er is meer dan het tijdelijke, het dagelijkse. Dat is de Eeuwigheid die in God is. Brood is tijdelijk, maar God is altijd. Zijn naam is ‘Ik ben’, Hij is Yahweh, diegene die was, is en zal zijn. Hij is de Aanwezige, toen, nu en in de toekomst. De Alpha en de Omega.

Kinga Bán zegt het als volgt in het lied ‘Vandaag’:

En niets is moeilijker dan laten gaan. De toekomst, het verleden.
Maar je bent al hier, je kunt het aan. Gedragen door de Ene.

… De Aanwezige verlaat je niet…

Ons dagelijks brood is belangrijk, daar mogen we om bidden. Maar het mag nooit aanbeden worden. Het is dagelijks

God is Eeuwig. Ons brood, geld, bezit, gezondheid of menselijke macht zijn tijdelijk. Plaats je vertrouwen daarom in Hem, die eeuwig is. Dan zal de vrede van Christus in je zijn. In ziekte & gezondheid, in armoede en rijkdom, in vreugde en verdriet: Zijn genade is ons genoeg!

Amen.

Ds Stephen Overduin
Kerk van de Nazarener Rotterdam