De opzet is eenvoudig. Alle predikanten en kerkelijk werkers zijn verdeeld in vier verschillende groepen. Elke groep komt in de loop van 2,5 jaar vijf keer bij elkaar met als doel om te leren van elkaar rondom vijf verschillende thema’s van de beroepscode voor predikanten. Tijdens de bijeenkomsten verbinden we opnieuw met elkaar als geestelijk leiders in de kerk en scherpen we elkaar aan in het bespreken van concrete situaties. Behalve ondergetekende, waren Helmine Pronk en Ed van Hoof ook afwisselend bij de groepen om de casusbespreking te leiden. Het was een plezier om zo samen te werken met elkaar!

Visie op leiderschap

Gedurende de eerste vier bijeenkomsten was er ook ruimte om theorie van leiderschap te bespreken. Hiervoor hebben de beroepscode als uitgangspunt genomen:

1. De basis voor mijn leiderschap als voorganger in de gemeente ligt in mijn verbondenheid met Christus en de liefdevolle roeping van God;
2. Ik voed deze basis in een leven van toewijding en reflectie, persoonlijk en samen met anderen, door regelmatige tijd van gebed, het lezen van Gods Woord, studie en stille omgang met God; ik zal hiertoe het principe van sabbatsrust in acht nemen.

De eerste twee punten van de beroepscode zijn al gelijk raak. De basis van geestelijk leiderschap ligt in onze verbondenheid met Christus. En deze basis voeden we in een leven van toewijding en reflectie, een leven in continu omgang met God. Hij is onze bron, ons fundament!

Het idee dat een leider zijn basis heeft in toewijding en zelfreflectie is niet nieuw, en ook niet per sé Christelijk. Dee Hock, oprichter van Visa International (je weet wel, van de creditcard) schreef hier al over in dit zeer vermakelijke artikel. Zijn stelling is dat elke leider zijn tijd als volgt moet besteden:

• 50% van de tijd aan zichzelf.
• 25% van de tijd aan zijn of haar leidinggevende.
• 20% van de tijd aan collega’s.
• 5% van de tijd aan de mensen waar leiding aan gegeven wordt.

En omdat je voor dit laatste niet genoeg tijd overhoudt, moet je de mensen aan wie je leiding geeft leren om ditzelfde te doen. Dan werkt het altijd!

Het volgende filmpje gaat hier in principe ook over. Over het kennen van je eigen grenzen, het managen van je eigen emoties, en het liefhebben van de ander, als jezelf!

Hier hebben we in de verschillende groepen veel over doorgesproken. Wat betekent het voor jou, om tijd voor jezelf en voor God te nemen? Hoe doe je dit en wat heb je daarvoor nodig? Wat mis je hier misschien ook in? En: waarom is dit eigenlijk zo belangrijk, misschien nog wel meer belangrijk dat de tijd die je aan je preekvoorbereiding, pastoraat of vergaderen besteed?

Vervolgens hebben we gesproken over de kern van leiderschap in de kerk, zoals verwoord in de beroepscode:

Visie

Mijn visie op leiderschap is om in de geest van Christus mensen te helpen groeien in een leven van ontvankelijkheid voor Gods nabijheid en voor Zijn leiding;

De essentie van geestelijk leiderschap in de kern is niet om mensen aan onszelf of de kerk te verbinden, maar om ze helpen om ontvankelijk te zijn voor Gods nabijheid en leiding. En dan gebeurt er altijd iets. God komt dan bij die ander naar binnen en zijn liefde transformeert levens. Dit is het doel als kerk, tot Gods eer en glorie!

Leiderschapsmodel

Nogmaals, om deze kern goed te kunnen doen, heeft elke geestelijke leider een levende relatie met God zelf nodig. Hij is onze bron. Denk ook aan psalm 1, en het belang om geplant te zijn aan het Levend Water.

Maar deze visie op de kern van geestelijke leiderschap, kunnen we op verschillende manieren vormgeven. Zo komen we tot het leiderschapsmodel. Op de verticale as, zien we aan de bovenkant dat we deze visie kunnen uiten in speelruimte en vernieuwing. Aan de onderkant van de verticale as, uiten we deze visie in spelregels en ordelijkheid. Beiden zijn op zijn tijd en in verschillende situaties nodig.

De horizontale as laat zien of we in het leiderschap meer richten op de gelijkwaardigheid en solidariteit (rechterkant), of op daadkracht en gezag. Beiden zijn weer nodig en belangrijk op zijn tijd onder verschillende omstandigheden!

Zo ontstaat een leiderschapsmodel waar ook al eerder over geschreven is in Nazarener Beweegt. Er zijn nu vier kwadranten. Wat blijkt?

Dave Snowden heeft het Cynefin framework ontworpen in zijn werk voor IBM (lees hier meer erover). Zijn model past precies binnen ons eigen leiderschapsmodel, al gebruik ik wel net wat andere termen, en zijn de termen van Snowden’s model ook veranderd in de loop van de tijd. Zijn model helpt om te weten wat voor soort leiderschap onder welke omstandigheden nodig is:

Rechtsonder in het model zien we Eenvoudige problemen. Dit zijn situaties die passen binnen bestaand beleid. Bijvoorbeeld iemand vraagt of er voor het Wereld Evangelisatie Fonds gecollecteerd kan worden. Deze collecte staat in de meeste gemeentes ingepland met Pasen en met Dankdag. Hier heeft een kerk beleid voor, en dat kan toegepast worden.

Rechtsboven heb je Ingewikkelde problemen. Dit zijn problemen, waarover je geen bestaande spelregels of beleid hebt, maar dat je moet overleggen met elkaar om goede oplossingen te bedenken. Dit kan bijvoorbeeld gaan over de aanschaf van een nieuw gebouw of een grote verbouwing van het bestaande gebouw. Je moet er als kerk of leiderschapsteam goed met elkaar over nadenken en je kan ook informatie opvragen bij andere kerken hoe zij dit hebben aangepakt.

Linksboven heb je Complexe problemen. Dit zijn situaties die zo complex zijn, dat je ze niet goed kan analyseren en waarvan je niet goed kan voorspellen hoe iets zich ontwikkelt. Het enige wat je kan doen, is experimenteren en iets uitproberen om te ontdekken hoe het zich verder ontwikkeld. Een voorbeeld hiervan, zijn missionaire activiteiten als kerk. Je kan een alpha cursus geven, maar je weet nooit precies hoeveel mensen zullen komen en je weet al helemaal niet wie hiervan Christen wordt. En hoe werkt het precies met een koffieochtend in de kerk? Wat is de effectiviteit daarvan? Complexe situaties leiden vaak tot hele eenvoudige experimenten waarvan een enkele echt succesvol is. Wanneer dat gebeurt, kan je hier natuurlijk weer vast beleid op maken en verschuift het naar het leiderschapsterrein ‘Eenvoudig.’

Linksonder zijn Crisis-situaties. Ook wel Chaos genoemd. Het typische aan Crisis situaties is dat het leiderschap daadkrachtig en ordelijk moet optreden, er is geen ruimte voor experimenteren of overleg en al helemaal geen vaststaand beleid voor de situatie die zich voordoet. Dit was bijvoorbeeld het geval in maart 2019, toen de eerste lockdown kwam. Elke kerk/predikant/kerkenraad moest zonder veel overleg van het ene op het andere moment besluiten om open te blijven of te sluiten en een manier vinden om met de diensten door te gaan.

Zie onderstaand model voor de visuele samenvatting;

In de Praktijk

Vanuit dit gesprek zijn we in de groepen overgegaan naar het bespreken van meegebrachte casusses, die de deelnemers zelf hebben meegebracht. Hiervoor hebben we de roddel-methode toegepast. Na het inbrengen van de casus en een algemene bespreking, draaide de persoon die de casus inbracht zich met de rug naar de groep en ging de rest van de groep roddelen over wat er nu onder het probleem zat en nadenken over advies. Tot slot draaide de persoon in kwestie zich om en deelde datgene wat het meest raakte en nuttig was. Deze vorm vraagt om vertrouwen en creativiteit en beide heb ik in alle groepen teruggezien.

Kortom, de ochtenden en middagen vlogen voorbij, vaak was de geplande 4 uur amper genoeg. We zien uit naar mooie vervolgbijeenkomsten in het najaar!

Wat ik toen nog niet wist, is dat alles wat je doet en wat je voelt, een sterke impact op je omgeving heeft als leider. Deze impact is veel groter dan de invloed die je woorden hebben. Waar jij aandacht aan geeft, dat zal groeien en ontwikkelen.

De aandacht en bewogenheid van een leider

Afgelopen week moest ik hier weer aan denken. Ik las een artikel dat ging over hoe leiders waarden overbrengen in organisaties.[1] Of dit nu een bedrijf, klaslokaal, gezin of kerk is, leiders brengen hun waarden bedoeld en onbedoeld over aan de groep.

Het blijkt dat de meest krachtige manier om invloed uit te oefenen als leider, is om bewust om te gaan met datgene waar je aandacht aan geeft. Waar besteed jij je tijd aan? Welke vragen stel je aan de mensen om je heen? Wat vind jij belangrijk en hoe uit je dat? Wat raakt jou, waar word je boos van?

Daden zijn belangrijker dan woorden.

Je kan zeggen dat je missionair bent als leider, maar als je zelf geen Alpha-cursus geeft, of nooit randkerkelijke mensen opzoekt, dan zal niemand je echt geloven.

Je kan zeggen dat je de leiders binnen de kerk belangrijk vindt, maar als je hen nooit opzoekt of vraagt hoe het met hen gaat, dan zullen ze je niet geloven.

Je kan woorden van geloof spreken, maar als je begroting het uitgangspunt is voor handelen in de kerk, dan is het duidelijk waar je hart werkelijk ligt, en zal de gemeenschap je volgen.

De meest krachtige manier om waarden over te brengen, is te laten zien wat jou als leider raakt. Waar word jij boos over? Waar lig je wakker van? Wat ontroert jou? Het gaat hier niet om de intensiteit van de emoties, maar om consequent te zijn. Als je in de gemeente herhaaldelijk zichtbaar geraakt wordt door een verlangen om mensen van buiten te bereiken, of door onrecht wat asielzoekers wordt aangedaan, dan zal dat grote impact hebben op de rest van de kerk.

Het is ook opvallend, dat het schrijven van een beleidsstuk over deze waarden of het publiceren van een nieuwe slogan, de minst effectieve manier is om waarden daadwerkelijk over te brengen in een organisatie. Het doet wel iets, maar er is meer nodig. Het is nodig dat de waarden letterlijk beleefd en uitgeleefd worden door de leider.

De aandacht en bewogenheid van Jezus

En zo komen we bij Jezus:

“Het Woord is mens geworden en heeft bij ons gewoond, vol van goedheid en waarheid, en wij hebben zijn grootheid gezien, de grootheid van de enige Zoon van de Vader…. Niemand heeft ooit God gezien, maar de enige Zoon, die zelf God is, die aan het hart van de Vader rust, heeft hem doen kennen.”

Johannes 1:14 en 18.

Het Boek bestond al lang, maar we begrijpen God pas werkelijk wanneer we Jezus kennen. In Zijn leven als mens op aarde, ontdekken we wat God pas echt belangrijk vindt. Waar besteedde Jezus aandacht aan? Wat raakte Jezus?

Ik geef twee voorbeelden. Allereerst lezen we in Mattheüs 15:32 dat Jezus ‘medelijden had’ met de menigte mensen die hem gevolgd waren. Letterlijk staat er dat zijn ingewanden zich omdraaiden in zijn buik. Hij was innerlijk bewogen met de mensen. Om wat voor mensen gaat dit? De mensen hadden “verlamden, blinden, kreupelen, doofstommen en vele anderen meegebracht, die men aan zijn voeten legde, en hij genas hen allen.” (Mattheüs 15:31). Jezus voelde een grote compassie voor de meest noodlijdende mensen in de samenleving. Het raakte hem dat ze ziek waren, dat ze honger hadden. En Hij kwam in actie. En tweeduizend jaar later, weten de volgelingen nog steeds dat als ze Jezus echt willen volgen, zij bewogen worden voor mensen in nood.

Een ander voorbeeld ontdekken we toen Jezus boos werd in Mattheüs 21:12 & 13. Hij kwam het tempelplein op, joeg alle handelaren daar weg en riep: “Er staat geschreven: “Mijn huis moet een huis van gebed zijn,” maar jullie maken er een rovershol van!’”

Waar wordt Jezus daadwerkelijk boos over? Ging dat om het handeldrijven op het tempelplein? Was hij boos op de rommel in Gods huis?

Jezus’ boosheid heeft alles te maken met de indeling van de tempel van destijds. De niet-Joden (heidenen) konden niet verder komen dan het voorplein. Voor hen was dit de plek waar ze het dichtste bij Gods heiligheid konden komen. Maar dit voorplein was geen heilige plek meer, het was veranderd in een soort marktplein, waardoor de heidenen niet meer een plek hadden om tot de God van Israël te naderen. En Jezus’ missie op aarde was om alle barrières voor alle mensen (van alle volken) weg te halen om tot God te komen.[2]

Dus wat laat Jezus’ boosheid ons zien? Gods grote compassie voor alle mensen van alle volken (Jesaja 56:6 & 7), ook voor ons!

Wat raakt Jezus? Dat is waar het evangelie echt om draait. Hij brengt goed nieuws voor de armen, zieken en heidenen. Hij is gekomen om alle mensen die nergens bij horen en als verstotenen leven, weer een plek in de samenleving te geven en te verzoenen met God. Dat is wat Hem raakt, dat is wat ons mag raken.

Emoties en kracht

Sommige mensen beweren dat emoties onze zwakheden laten zien. Maar ik geloof dat ‘kracht zichtbaar wordt in zwakheid.’ Juist het kennen van onze eigen kwetsbaarheid en het weten wat ons raakt en beweegt van binnen is een grote kracht als leider. Wanneer je kan laten zien wat jou werkelijk beweegt, zal je ook anderen motiveren en inspireren.

Tegelijkertijd zijn we zijn geen slachtoffers van onze emoties, net zomin als we slachtoffers zijn van onze gedachten. Heb God lief met geheel je hart, ziel en verstand. Dan zal jouw hart, ziel en verstand in lijn komen met Gods hart, ziel en verstand. En wanneer je Hem jou laat (bij)sturen, dan zal je ook anderen leiden in het ontdekken en uitleven van Gods verlangen in deze wereld.

Om dit te doen is het essentieel om goed te leren luisteren naar God, jezelf en anderen. Maar hierover meer in een volgend artikel!

Gesprek

Vragen om verder over na te denken en over door te praten:

• Wat raakt jou in je ziel? Waar word jij boos over? Waar maak jij je zorgen over? Dit zal je altijd overbrengen op je omgeving, bewust of onbewust. Dit is vaak ook jouw missie of roeping.
• Kijk eens terug naar de acht leiderschapsstijlen in het artikel van de School voor Leiderschap in de KvdN Beweegt van 20 maart jl. Via deze link te lezen. Hoe zouden elk van deze stijlen anders met hun emoties omgaan? Welke stijlen passen het beste bij jou?
• Welke emoties zie je terug bij Jezus? Wat zegt dit jou over wat God belangrijk vindt?

Ik ben benieuwd naar je reacties, opmerkingen en vragen!

Stel deze via stephen.overduin@nazarene.nl .

Ds Stephen Overduin

De School voor Leiderschap

[1] E Schein (2010), Organizational Culture and Leadership (4^th edn), San Francisco,CA:Jossey-Bass (chapter 14: How Leaders Embed and Transmit Culture)

[2] Denk ook aan het scheuren van het gordijn in de tempel op het moment dat Jezus stierf. Dit voorhangels scheidde het Heilige der Heilige (waar God aanwezig was) van de rest van de tempel. De boodschap is helder: Jezus dood verschaft ons toegang tot God (Mattheüs 27:51).

Paulus spreekt over “Gods verborgen en geheime wijsheid” die ons in Christus en door de Geest bekend is gemaakt (1 Korintiërs 2:6-13). Deze wijsheid is de boodschap van de gekruisigde Christus die in de aardse ogen een dwaasheid is en aanstootgevend (1 Korintiërs 1:16-25). Net als Johannes gaat Paulus in zijn denken uit van een “kloof” tussen hemel en aarde, God en mens, die alleen maar door het gesproken Woord en het vleesgeworden Woord van God in Christus overbrugd kan worden. Ook al getuigt Paulus ervan dat hij letterlijk en figuurlijk het licht heeft gezien, hij blijft zich bewust van de beperkingen van het menselijke denken: “Nu kijken we nog in een wazige spiegel… nu is mijn kennen nog beperkt, maar straks zal ik volledig kennen” (1 Korintiërs 13:12). En in Filippenzen 3:12 spreekt hij over de hoop om eens “dat te kunnen grijpen waarvoor Christus Jezus mij gegrepen heeft.”

Dit besef houdt de Christen nederig en geeft zicht op de kerk als een gemeenschap van mensen die op weg is en gaandeweg leert. De nederige houding is de vrucht van het besef dat onze kennis over God, verlossing en de zin van het leven ons geschonken is en dat wij mensen moeite hebben om de diepte, hoogte, breedte en lengte van wat ons gegeven is te bevatten. Als wij menen het te snappen dan ontdekken we vervolgens weer nieuwe dimensies waardoor het toch weer minder grijpbaar voor ons wordt. Ook al is het geheimenis ons geopenbaard, het is en blijft voor ons een mysterie dat te groot is voor ons denken. Leven in verwondering over de grootheid, genade en liefde van God is belangrijker dan het helemaal begrijpen. Vanuit verwondering zingen we onze lofliederen, omdat we tot in ons diepste zelf door God overweldigd zijn en niet omdat we het helemaal snappen.

Het beeld van het op weg zijn en gaandeweg leren moet in balans gehouden worden door de Bijbel als het boek van Gods gezaghebbende openbaring te zien. In de Bijbel lezen we over Gods openbaring in de geschiedenis van Israël, zijn zelf-openbaring in Christus en over wat dat betekent voor ons leven. Voor ons die geen ooggetuigen zijn van de grote daden van God is de Bijbel de enige bron. Zonder het Nieuwe Testament zouden wij niets weten over Jezus Christus, zonder het Oude Testament zouden wij niets weten over Gods handelen in de geschiedenis. Zonder Bijbel hebben wij geen toegang tot Gods openbaring. Zonder Bijbel zouden we niets met zekerheid weten over God en zou iedereen maar wat roepen; een kakofonie van verschillende religieuze ervaringen. De Bijbel geeft ons dus houvast op onze leerweg, een licht op ons pad (Psalm 119:105).

Nu is de Bijbel, de hele Bijbel en niet alleen onze favoriete teksten en boeken, geen gemakkelijk boek. Het is ook heel gevarieerd, van mooie verhalen die we aan de kinderen kunnen vertellen tot klaagzangen, praktische raadgevingen, donderpreken en vergezichten in de toekomst, etc. En toch is na een proces van eeuwen de Christelijke kerk tot de conclusie gekomen dat deze 66 boeken tezamen God en zijn werk in de schepping op gezaghebbende wijze doen kennen. Zo is deze Bijbel aan ons gegeven en daar hebben wij het mee te doen. Om God te leren kennen, om de verborgen en geheime wijsheid van God te leren kennen zullen we ons dus de hele Bijbel eigen moeten maken. De boodschap van God aan ons ligt verborgen in de hele Bijbel. Het grootste gevaar is dat wij ons gaan beperken tot de gedeeltes die wij mooi vinden of die ons bevallen. Maar dan lopen we het gevaar om

onze eigen versie van God en verlossing te bouwen. Dan construeren we een god naar onze gelijkenis, en dat is wat de Bijbel afgoderij noemt.

De opdracht om thuis te raken in de Bijbel hebben we vaak individualistisch ingevuld: Iedereen moet als onderdeel van stille tijd zelf de Bijbel lezen. Maar omdat grote delen van de Bijbel moeilijk te begrijpen zijn zonder extra hulp lukt dit de meeste mensen niet. Daarom moeten we deze opdracht gezamenlijk vervullen. Als gemeente lezen we de Bijbel, denken daar met elkaar over na en spreken er met elkaar over. Dan zijn er mensen die dingen kunnen uitleggen, die verbanden kunnen laten zien, en dan kan vervolgens iedereen iets bijdragen in het gesprek over wat het allemaal betekent voor ons leven. Als de Bijbel zo in de gemeente open gaat en wij met elkaar gaan lezen, dan komt de Bijbel tot leven en ontstaan er mooie gesprekken en dan groeien wij in onze kennis van God. Dan zijn we met elkaar op ontdekkingsreis. Dan komen we tot steeds weer nieuwe inzichten en dan leren wij met elkaar.

Het is beslist niet zo dat God zich alleen maar in de Bijbel laat kennen. God is voortdurend bezig zichzelf in de natuur, in de geschiedenis, in de gebeurtenissen in iemands leven bekend te maken. God zit echt niet “opgesloten” in de Bijbel. Maar om al deze kleinere momenten van Gods openbaring gewaar te worden en te kunnen interpreteren hebben we de hulp van het gezaghebbende Woord van Gods openbaring nodig om te voorkomen dat wij zelf met dingen aan de haal gaan, tot uitspraken komen die meer iets over onszelf zeggen dan over God. Daarom is de kennis van het Woord van God ook nodig om, vrij naar Psalm 36:10, in het licht van de Bijbel het licht te ontdekken dat we op allerlei plekken tegenkomen. Kennis van de Bijbel helpt in het ontwikkelen van ons onderscheidingsvermogen.

De Bijbel is de bron voor ons spreken over God. Een andere gezaghebbende bron is er niet. Wij pretenderen niet dat we de Bijbel volledig begrijpen, maar in de gemeente willen wij samen voortdurend leren uit de Bijbel. Wij bidden dat wij mede door het onderlinge gesprek steeds weer tot nieuwe inzichten komen en ons blijven verwonderen over “de liefde van Christus die alle kennis te boven gaat” (Efeziërs 3:19).

Antonie Holleman

Als de kerk slechts vrucht van de missie en middel ten gunste van die missie is, wat is dan het uiteindelijke doel van de missie? Wie in de evangeliën let op de woorden van Jezus zal zien dat het Jezus te doen is om het koninkrijk van God. In Marcus 1:15 begint Jezus zijn bediening met woorden die als samenvatting van zijn boodschap beschouwd kunnen worden: “De tijd is aangebroken, het koninkrijk van God is nabij: Kom tot inkeer en hecht geloof aan dit goede nieuws.” Het gebed dat Jezus zijn discipelen leert (Matteüs 6:9-13; Lucas 11:2-4) is een gebed om de komst van dat koninkrijk. Het doel is dat Gods heerschappij gevestigd zal zijn in hemel en op aarde en dat de hele schepping Gods karakter van heilige liefde zal reflecteren.

Op verschillende plekken in het Nieuwe Testament wordt de relatie tussen de kerk en het koninkrijk van God beschreven aan de hand van de oudtestamentische beelden van de tempel en de priesters. Net zoals het volk Israël (Exodus 19:6) is ook de kerk uitgekozen om een koninkrijk van priesters te zijn dat in dienst staat van God ter bevordering van zijn missie in de wereld (1 Petrus 2:9). In het Oude Testament waren de priesters middelaars tussen God en het volk; zij waren het instrument om Gods verzoening te bewerken voor het volk door de offers in de tempel en representeerden het volk naar God. De priesters en de Levieten hadden een aparte status onder de stammen van Israël. Met uitzondering van 48 steden (Numeri 35:1-8) was aan de Levieten geen land toebedeeld en daardoor konden zij geen landbouw bedrijven en hadden geen eigen bron van inkomsten (Numeri 18:20). Zij moesten onderhouden worden door de offergaven en de jaarlijkse tienden (Numeri 18:21; Deuteronomium 14:22-29). Zij dienden het volk zonder dat zij in alles er deel van uitmaakten. En omdat zij dienst deden in de tempel en in zekere zin dichter bij God stonden lag de lat voor hen op verschillende gebieden hoger. Zij waren anders dan de andere stammen (Numeri 26:62), maar hun anders zijn was er niet om zich van de rest af te zonderen of om zich boven het volk verheven te voelen, maar om de anderen te dienen. De priesters waren heel belangrijk voor de missie van God, maar telden in de samenleving niet helemaal mee. Zo konden zij dienaren en bemiddelaars zijn.

Wat zegt betekent dit alles als de kerk als een koninkrijk van priesters wordt omschreven? Ten eerste dat de kerk in de wereld een aparte positie inneemt. De kerk is heilig, door God apart gezet om de missie van God te dienen. In zekere zin telt zij niet volledig mee in de samenleving en blijft afhankelijk van de vrijgevigheid van anderen. Ten tweede, deze aparte positie zorgt ervoor dat de kerk geen machtsfactor in de samenleving wordt. Zij telt niet echt mee in het maatschappelijke spel. Zoals de Levieten geen land hadden om mee te pronken, zo heeft de kerk ook weinig “eigendom” in bezit. De kerk staat met lege handen in de wereld omdat God haar bezit en grondgebied is (zie Numeri 18:20). Ten derde betekent dit dat de kerk een bescheiden en dienende rol vervult. De kerk wijst nooit naar zichzelf maar altijd naar God. Zij is er om de grote daden van God te verkondigen (1 Petrus 2:9), niet om de aandacht op zichzelf te vestigen door eigen grootse daden. En als instrument in Gods handen is zij altijd gericht op de mensen die zij aanspoort om het koninkrijk van God binnen te gaan.

Het andere beeld dat in het Nieuwe Testament voor de kerk gebruikt wordt is de tempel (o.a. Efeziërs 2:20-22; 1 Petrus 2:5; 1 Korintiërs 3:16). Ook dit drukt de aparte status en de dienende houding van de kerk uit. De tempel is er voor de mensen en dient als ontmoetingsplaats van God en mensen. Paulus verbindt in 1 Korintiërs 3:16 de rol van de tempel aan de aanwezigheid van de heilige Geest. Anders uitgedrukt, de inwoning van de heilige Geest maakt de gemeente tot een tempel (Paulus heeft het in dit vers tegen de gemeente en spreekt niet over de individuele Christen zoals in 1 Korintiërs 6:19). Zonder de werkzaamheid van de heilige Geest verliest de kerk haar “tempel” functie en wordt dan gelijk aan alle andere menselijke organisaties. Dan gaat de bovennatuurlijke dimensie verloren en wordt alles in de kerk “één dimensionaal”. Zij verliest daarmee haar heilige status en aparte positie.

De kritiek die Paulus had op de gemeente in Korinte was dat zij een te “menselijke” of “wereldse” invulling aan de kerk gaf. Zijn onderwijs in de eerste vier hoofdstukken van zijn eerste brief sluit hij af met deze regel: “U mag uzelf niet belangrijk maken door de een te verheerlijken boven de ander. Wie denkt u dat u bent? Bezit u ook maar iets dat u niet geschonken is? Alles is u geschonken, dus waarom schept u dan op alsof u het zelf verworven hebt?” (1 Korintiërs 4:6,7). En omdat alles ons geschonken is komt het er voor Paulus op aan dat de gemeente is verbondenheid met Christus leeft. Dat is wat hij iedere gemeente leert (4:17). Met het beeld van de wijnstok en de ranken (Johannes 15:1-8) had Jezus ook al gewezen op de absolute noodzaak van deze afhankelijkheid. Alleen in deze afhankelijkheid kan de vrucht van de liefde bloeien en groeien.

Omwille van haar rol als instrument in Gods missie en om naar de mensen toe betrouwbaar te zijn (zie 1 Korintiërs 4:2) is het noodzakelijk dat de kerk in de wereld “met lege handen” staat, zodat zij ontvankelijk is voor wat de Geest geeft. Het bestaansrecht van de kerk wordt bepaald door deze afhankelijkheid.

Vandaag is het Stille Zaterdag. De dag waarop we weten dat Jezus dood is. Gisteren hebben we herdacht dat Jezus gekruisigd en gestorven is. Hoe vaak staan we daar nu echt stil bij? We herdenken Goede Vrijdag met Pasen in ons hoofd. We vullen onze Stille Zaterdag vaak in met onze voorbereidingen van het Paasontbijt of Paasbrunch. Hoe stil zijn we nu echt op Stille Zaterdag en wat heeft dat met gebed te maken?

Als jongerenwerker hoor ik vaak tieners zeggen dat ze niet goed weten wat ze moeten bidden of dat ze niet hardop durven te bidden, want ‘de ander heeft veel mooiere woorden dan ik’. Dat is een gedachte die – denk ik – niet alleen tieners hebben. We herkennen ons daar allemaal in. Die ene persoon in onze omgeving die altijd precies weet wat te zeggen tijdens een gebed en precies die mooie woorden weet te zeggen. We doen ons best om de juiste woorden te vinden. We doen ons best om minstens een aantal minuten te kunnen bidden. Om maar niet te beginnen over de druk die we voelen tijdens een kringgebed om überhaupt iets te bidden, want ‘stel dat ze denken dat ik niet durf te bidden.’ Deze gedachten leiden vaak tot een ‘ik ben vast geen goede christen’ – gevoel.

En dan, Stille Zaterdag. De dag waarop we – weer – druk in de weer zijn om Pasen voor te bereiden, want met de kennis van nu, weten we dat Pasen er aan komt. Echter, kunnen we ook stilstaan bij de dag van vandaag? Stille Zaterdag. Stil. Lucas 23:55-56 vertelt ons: ‘De vrouwen die met Jezus waren meegereisd uit Galilea, volgden Josef naar het graf om te zien hoe Jezus’ lichaam er werd neergelegd. Daarna gingen ze naar huis en bereidden ze geurige olie en balsem. Op sabbat namen ze de voorgeschreven rust in acht.’ Nadat ze Jezus in het graf hadden gelegd, namen ze rust. De voorgeschreven sabbat rust. Ik kan me voorstellen dat deze sabbat een hele andere invulling had dan de andere sabbatten. Omdat deze sabbat in het teken van rouw stond. Ze werden stil en namen rust.

Vandaag wil ik jullie uitdagen om stil te zijn. Om even geen woorden te hebben. Om Stille Zaterdag een dag te laten zijn van het besef dat Jezus is gestorven. Een moment te nemen van reflectie, wat doet er werkelijk toe? Een moment om te voelen en te ervaren wat er gaande is in je leven. Om in gebed even niet te zoeken naar die mooie woorden maar om een moment te nemen om de pijn te voelen dat Jezus is gestorven. Een moment te nemen om te bidden, te bidden zonder woorden. Stille Zaterdag.

In Psalm 46:10 staat geschreven: ‘Staak de strijd, en erken dat ik God ben, verheven boven de volken, verheven boven de aarde.’ Wees stil en weet dat Hij God is.

Ik geef graag een oefening voor een meditatief stil gebed (gebaseerd op het stiltedagboek van Mirjam van der Vegt, 2013)

1. Stilstaan bij het licht. Steek een kaars aan en bid: ‘Ik staak de strijd en ik erken dat u God bent’ (psalm 46:10)
2. Stilstaan bij je eigen hart. Word bewust van je ademhaling. Vertel God eerlijk hoe het met je gaat.
3. Stilstaan bij Gods woord. Lees en overpeins Psalm 62. Welk woord of gedeelte springt er voor jou uit? Wat heeft Hij jou te zeggen?
4. Stilstaan en rusten bij God. Leg je gedachten aan God voor. Word 7 minuten stil om in Gods aanwezigheid te zijn. Wat heeft Hij jou te zeggen?
5. Vanuit de stilte de wereld in. Doof de kaars.

Ik hoop dat jullie de gedachte van vandaag – Stille Zaterdag – mogen meenemen in jullie (gebeds- )leven. Zodat er meerdere momenten van Stille Zaterdag door het jaar heen mogen zijn. Een moment waarop je even geen woorden hebt, waarop je stil bent en erkent dat God, God is.

Esther Markusse
districtsjongerenwerker

Verandering en vernieuwing zijn vaak moeizaam en de processen duren lang. Het Oude Testament vertelt over de lange weg van Israël. Al vanaf Abraham had God dit volk uitgekozen om een instrument van zegen te zijn, echter het lukte het volk maar niet om die rol te vervullen. Vele eeuwen na het sluiten van het verbond tussen God en het volk moest Israël erkennen dat zij in haar taak gefaald had: De tempel, symbool van Gods aanwezigheid onder zijn volk, was verwoest en het volk verbannen naar een ander land. Toch was dit niet het einde! De profeet Ezechiël ontving tijdens de Babylonische ballingschap het beeld van dorre doodsbeenderen, symbool voor de vervlogen hoop, die tot leven komen (Ezechiël 37), en God sprak tot het volk: “Ik zal jullie een nieuw hart en een nieuwe geest geven… ik zal jullie mijn geest geven en zorgen dat jullie volgens mijn wetten leven en mijn regels in acht nemen” (36:26-27). In een visioen zag Ezechiël een nieuwe tempel van waaruit water stroomt dat tot een rivier aanzwelt die leven geeft en het land weer vruchtbaar maakt (47:1-12). Ook toen het volk gefaald had, gaf God het niet op maar bood hoop door ingrijpende vernieuwing aan te kondigen.

Het patroon dat wij in het Oude Testament zien, is dat God het volk de consequenties van haar eigen daden laat voelen, maar steeds nieuwe initiateven onderneemt, zodat het menselijk falen niet het laatste woord heeft. Jesaja gebruikt zelfs het woord herscheppen: God schept een nieuwe hemel en een nieuwe aarde en dan zal er alleen maar blijdschap zijn; God herschept Jeruzalem en schenkt haar bevolking vreugde (Jesaja 65:17-18). Zonder ingrijpen van God zal het volk niet slagen om die vernieuwing van zichzelf en van de schepping tot stand te brengen. Ook al is vernieuwing een lang en moeizaam proces, nergens in de geschiedenis met zijn volk zegt God dat het over en uit is. Er is steeds hoop op vernieuwing en herstel. Paulus zegt zelfs dat de afwijzing van het volk door God gebruikt wordt ten gunste van zijn plan om alle volken te bereiken (Romeinen 11:28).

De komst van Jezus Christus en de uitstorting van de heilige Geest kunnen we tegen de achtergrond van het Oude Testament zien als het beslissende ingrijpen van God in het herstel van de schepping, dat afgerond zal worden met de wederkomst van Christus. Door kruis en opstanding zijn de machten en krachten overwonnen die de mensen steeds hebben belemmerd in het doen wat God van hen vraagt. En door de heilige Geest kunnen gelovigen het winnen van deze negatieve en inperkende krachten in hun persoonlijk leven en kunnen zij gezamenlijk destructieve structuren in de samenleving veranderen. De beelden die het Nieuwe Testament gebruikt om de verandering door de komst van Christus te omschrijven zijn veelzeggend: God heeft ons, die dood waren door onze zonden, levend gemaakt (Efeziërs 2:5); Wij waren slaven van de zonde, maar zijn bevrijd en stellen ons nu in dienst van gerechtigheid (Romeinen 6:16-18); De zelfgerichte hartstochten van de eigen wil maken plaats voor de vrucht van de Geest die op anderen is gericht (Galaten 5:16-24).

Wel wordt in het Nieuwe Testament een belangrijk voorbehoud gemaakt. Dit geschenk van de Geest die nieuw leven schept, is een voorschot van een volledige vernieuwing die nog in de toekomst ligt (Romeinen 8:23). In 2 Korintiërs 4:7 wordt dit geschenk vergeleken met een schat in een aarden vat dat de stralende luister van de schat inperkt. Christus is als eerste van de gestorvenen opgewekt uit de dood en wij zullen Hem volgen op de daarvoor bepaalde tijd (1 Korintiërs 15:20-28). Het nieuwe dat ons in Christus aangereikt wordt is nog niet volledig en kent nog beperkingen. Echter, dit voorbehoud is niet meer dan een aanvulling op de hoofdboodschap van vernieuwing. Verwacht dat God vernieuwing brengt  en wees je bewust van de beperkende factoren die nu nog aanwezig zijn.

Het voorbehoud helpt ons om geduld te hebben, om tegenslagen op te vangen, om rekening te houden met weerstand en strijd. Na de woorden van de aarden vat legt Paulus uit wat hij hiermee bedoelt: “We worden van alle kanten belaagd, maar raken niet in het nauw. We worden aan het twijfelen gebracht, maar raken niet vertwijfeld. We worden vervolgd, maar worden niet in de steek gelaten. We worden geveld, maar gaan niet te gronde” (2 Korintiërs 4:8-9). En ondanks de tegenstagen blijft hij vol goede moed, omdat hij weet dat alles wat gaat komen nu nog niet zichtbaar is (2 Korintiërs 5:6-8). En het is deze hoop op dat wat gaat komen die hem tot deze aansporing inspireert: “Wees standvastig en onwankelbaar en zet u altijd volledig in voor het werk van de Heer, in het besef dat door de Heer uw inspanningen nooit tevergeefs zijn” (1 Korintiërs 15:58).

God werkt al eeuwenlang aan vernieuwing. Wij hebben de zekerheid ontvangen dat eens die nieuwe hemel en aarde er zullen zijn waar Jesaja over profeteerde. Johannes omschrijft die vernieuwing als het nieuwe Jeruzalem dat uit de hemel neerdaalt (Openbaring 21:1-4), van waaruit een rivier stroomt met bomen aan weerzijden (22:1-3), net als in het visioen van Ezechiël. Dan zijn alle tranen gewist en zullen er geen rouw, jammerklacht en pijn meer zijn.

Jezus Christus is gekomen om de mensen nu al iets van dat komende heil te laten ervaren, als een voorproefje. De heilige Geest is uitgestort om mensen in hun persoonlijke en gemeenschappelijke leven nu al te vernieuwen ter voorbereiding op dat wat gaat komen. De heilige Geest werkt gestaag in de wereld en in mensen. In dit proces van vernieuwing kan de Geest soms door een bijzonder moment of een plotselinge wending voor een stroomversnelling zorgen. John Wesley zei daarover dat God een heel ontwikkelingsproces tot één moment kan inkorten, waarmee hij de bijzondere aanrakingen van de heilige Geest bedoelde, die omschreven worden als volkomen heiligmaking of doop of vervulling met de heilige Geest.

De kerk van Jezus Christus is geroepen om deze hoopvolle boodschap in alles wat zij doet te reflecteren. Zij heeft de taak mensen op te roepen om God te verwachten. Wie zich opent voor God wordt meegenomen in Gods veelzijdige vernieuwingsbeweging en uitgenodigd open te staan voor onverwachte wendingen die de heilige Geest in de grote en kleine dingen van het leven kan bewerken. God verwachten betekent dat we de hoop op vernieuwing nooit opgeven.  

Wanneer we dagelijks of wekelijks biddend in gesprek zijn met God, is het dan van belang dat we hem kennen? Daar lijkt het wel op in de Bijbel.

Een prachtig stuk uit de Bijbel. Een man die regelmatig met God sprak op een berg. Mozes. God liet zichzelf zien aan Mozes, we lezen het in Exodus 34. Mozes vraagt op de berg: ‘Laat mij toch uw majesteit zien.’
En dat deed God, heel specifiek. Hij trok aan Mozes voorbij en sprak de volgende woorden uit vanaf vers 6:

‘De HEER! DE HEER! Een God die liefdevol is en genadig, geduldig, trouw en waarachtig, die aan duizenden geslachten zijn liefde bewijst, die schuld, misdaad en zonde vergeeft, maar niet alles ongestraft laat en voor de schuld van de ouders de kinderen en kleinkinderen laat boeten, en ook het derde geslacht en het vierde.’

Mozes mocht God niet alleen zien met zijn ogen, ook zijn eigenschappen leren kennen met zijn oren. God verteld hem, Hij is: liefdevol, genadig, geduldig, trouw en waarachtig, die vergeeft, maar niet alles ongestraft laat. Een liefdevolle en waarheidsgetrouwe God.

Deze eigenschappen zijn voor ons als Christenen dé eigenschappen van God. En Mozes kende ze heel goed. Ze komen in de relatie tussen Mozes en God telkens naar voren.
Wanneer God de Israelieten wil straffen voor hun zonden, in Exodus 32: 11-14, herinnert Mozes God aan twee dingen: Gods eigenschappen (genade) en Zijn plan met de wereld. Mozes spreekt tot God over zijn beloftes aan de voorvaderen, dat God ze zou bewaren. Een rechtvaardige God zal die beloften toch altijd nakomen?

En we lezen in vers 14: Toen zag de HEER ervan af zijn volk te treffen met het onheil waarmee hij gedreigd had.

Nog meer personen uit de Bijbel die de eigenschappen en de wil van God goed lijken te kennen:

Joël 2:12-13: Daarom – spreekt de HEER –, keer nu terug tot mij met heel je hart en begin te vasten, te treuren en te rouwen. Niet je kleren moet je scheuren, maar je hart. Keer terug tot de HEER, jullie God, want hij is genadig en liefdevol, geduldig en trouw, en tot vergeving bereid.

Jona 4:2: Ach HEER, heb ik het niet gezegd toen ik nog thuis was? Daarom wilde ik naar Tarsis vluchten. Ik wist het wel: u bent een God die genadig is en liefdevol, geduldig en trouw, en tot vergeving bereid.

Ons gesprek met God.
Wanneer we dagelijks of wekelijks spreken met God, is het dan belangrijk dat we God kennen? Absoluut. Om bij Hem te komen met onze vragen, onze moeilijkheden en onze dankbaarheid, is het van belang om Hem te (leren) kennen.

Want als je God kent, zoals Mozes, Jona en vele anderen, zul je weten wat je kunt bidden en hoe je met God kunt meewerken in Zijn koninkrijk net als Mozes.

Natuurlijk kijken we in deze tijd rond Pasen ook naar Jezus zijn gebed. Zijn gesprekken met de Vader. Als iemand Gods eigenschappen en plannen met de wereld moet kennen, is het Jezus wel. Zijn eigen zoon!

Jezus wist wat er stond te gebeuren. Hij kende niet alleen zijn Vader, maar kende de geschriften ook goed.

Toen hij in Getsemane bad tot zijn Vader zei Hij: ‘Vader, als het mogelijk is, laat deze beker dan aan mij voorbijgaan! Maar laat het niet gebeuren zoals ik het wil, maar zoals u het wilt.’

En toen Jezus aan het kruis hing, vol fysieke pijn van de mishandelingen en geestelijke pijn van verraad en vernedering zei Hij tegen zijn Vader: ‘Vader, vergeef hun, want ze weten niet wat ze doen.’ (Lukas 23:34)

De uitspraken van Jezus waren niet alleen op basis van het kennen van Gods eigenschappen, maar ook het kennen van Gods woord. Met het vragen van vergeving voor de mensen om Hem heen sprak Hij de vervulling uit van Jesaja 53:12: ‘Daarom ken ik hem een plaats toe onder velen en zal hij met machtigen delen in de buit, omdat hij zijn leven prijsgaf aan de dood en zich tot de zondaars liet rekenen. Hij droeg echter de schuld van velen en nam het voor zondaars op.’

En met het vragen om vergeving van de zondaren herinnerde Hij zijn Vader aan zijn genadige eigenschap.

Het kennen van God zorgt voor een goed gesprek. Snappen welk plan God met de wereld heeft en welke eigenschappen Hij heeft zorgt ervoor dat we goed kunnen samenwerken en samen kunnen spreken.
Natuurlijk moeten we God leren kennen, dat wil Hij ook.

Hoe kan dat? Lees de Bijbel! Echt, het is niet alleen een boek met mooie verhalen, het spreekt en leeft. Lees het door en ontdek zo wie God is! Als je leest en bidt, wees dan ook een tijd stil. Laat God tot je spreken. Stel jezelf de vraag: wat zegt het Bijbelgedeelte over de eigenschappen van God?

In de Bijbel lees je welk plan God met deze wereld heeft én welke eigenschappen God heeft. Want die kom je telkens weer tegen in de boeken van de Bijbel.

Zet voor jezelf die bril van kennis van God op, zodat je gesprek met God verrijkt wordt.

Pastor Clementine Koper
Haarlem

Toen God Abraham uitkoos (Genesis 12:1-3) om met hem op te trekken en hem tot een groot volk te maken had Hij een doel voor ogen. Dat Abraham was uitgekozen was niet zijn eigen verdienste. Het was louter en alleen de keus van God om Abraham tot een bron van zegen voor anderen te maken. God wilde door Abraham alle volken op aarde bereiken. God koos één persoon, één volk om alle andere personen, alle andere volken te bereiken. God had Israël uitgekozen voor een opdracht. Hun roeping was om een koninkrijk van priesters te zijn, een heilig volk (Exodus 19:6). Zoals de priesters de middelaars tussen het volk en God waren, zo was Israël de middelaar tussen God en alle andere volken. Israël was niet het doel maar middel, een geheiligd middel om alle mensen te bereiken en heelheid in de schepping te brengen.

In het Oude Testament kunnen we lezen hoe Israël zich meer heeft gericht op de eigen unieke positie van Gods uitverkoren volk en zich onvoldoende bewust was van haar missie om de andere volken tot zegen te zijn. Veel van de wetten, bedoeld om invloed van buitenaf te voorkomen, werden gebruikt om zich te onderscheiden en af te zonderen van de volken. Het volk ging zichzelf steeds meer als doel zien in plaats van geheiligd middel in de missie van God. De waarschuwingen van de profeten werden niet opgevolgd, en ook Jezus stuitte op verzet in zijn streven om de ogen van het volk te openen voor de missie van God. In de gelijkenis van de landheer en de wijngaard (o.a. Marcus 12:1-12) verwijst Jezus naar deze dubbele tragedie. Het volk brengt geen vrucht voort en alle boodschappers die het volk willen helpen om wel vrucht voort te brengen worden genegeerd.  

In zijn eerste brief gebruikt Petrus de oudtestamentische beelden van priesterschap en heilig volk om de gemeente van Jezus Christus te omschrijven: “U bent een uitverkoren geslacht, een koninkrijk van priesters, een heilige natie, een volk dat God zich verworven heeft” (1 Petrus 2:9). Hij wil de gemeentes die in de samenleving onderdrukt, bespot of vervolgd worden een hart onder de riem steken. Hij wil de gemeentes waarschuwen om niet dezelfde fout te maken als Israël door zich te isoleren van de samenleving omdat die er andere normen en waarden op na houdt. De uitverkoren positie die zij hebben is niet om zich af te zonderen, maar om zich te geven aan de missie van God. Net als Abraham zijn zij die ene om alle anderen te bereiken. Het draait in het priesterschap niet om een teruggetrokken en aangenaam leven, maar om God te gehoorzamen tot zegen van anderen. Vreugde en voldoening komen als men zich aan deze missie geeft.

Daarom roept Petrus zijn lezers op om zich niet uit de samenleving terug te trekken, maar betrokken te blijven als uitverkoren vreemdelingen (1:1; 2:11) en goed te blijven doen, zodat de mensen door hun goede daden tot inzicht komen (2:12, 15). Dit betekent dat zij keizer, gezagsdragers en gouverneurs eerbiedigen (2:13-17); slaven volgen het voorbeeld van Christus en blijven goed doen, ook als zij onrechtvaardig behandeld worden (2:18-22); en vrouwen brengen door hun gedrag hun ongelovigen mannen tot andere gedachten (3:1-6). Petrus roept op tot een leven van goed doen aan alle mensen: “Wie het leven lief heeft en gelukkig wil zijn… moet het kwaad uit de weg gaan en het goede doen, en voortdurend vrede nastreven” (3:10-11).

Jezus heeft in zijn onderwijs het goed doen naar alle mensen eveneens aanbevolen. In zijn woorden over het lief hebben van de vijanden (Matteüs 5:44; Lucas 6:27) komt dit duidelijk naar voren. Jezus vraagt van zijn discipelen om anderen te zegenen, voor hen te bidden, goed te doen ongeacht wie ze zijn en wat ze doen. “Behandel anderen zoals je wilt dat ze jullie behandelen. Is het een verdienste als je liefhebt wie jullie liefhebben?… Is het een verdienste als je weldaden bewijst aan wie weldaden aan jullie bewijzen?… Is het een verdienste als je geld leent aan degenen van wie jullie iets terug verwachten?… Nee, heb je vijanden lief, doe goed en leen geld aan anderen zonder iets terug te verwachten” (Lucas 6:31-35). De motivatie achter deze ethiek van goed doen aan alle mensen is eenvoudig: van ons wordt gevraagd om net zo barmhartig te zijn als God, die zelf ook goed is voor wie ondankbaar en kwaadwillig is (Lucas 6:35b-36).

Het is duidelijk dat het gebod van Jezus om onze naaste lief te hebben (o.a. Marcus 12:29-31) zich niet beperkt tot onze geloofsgenoten. Wij horen alle mensen, ongeacht afkomst, kleur, seksuele geaardheid, religie en status lief te hebben. Het lief hebben van alle mensen is doel en niet een middel om iets van hen terug te ontvangen. Ook als iemand ondankbaar en kwaadwillig blijft, maant God ons om die mensen te blijven liefhebben en goed voor hen te doen. Dit is het priesterschap van de kerk in de wereld, om enerzijds Gods liefde door onze goede daden naar alle mensen te brengen en hen te zegenen, en anderzijds om hun noden in onze gebeden bij God te brengen.

In een geseculariseerde wereld is het de opdracht van de kerk om bij alle mensen bekend te staan als een gemeenschap die goed doet. Goed doen naar iedereen en zonder bijbedoelingen, gewoon omdat God zo met mensen omgaat.

Deze opdracht reikt veel verder dan vriendelijk zijn voor onze buren, diaconaal werk in de wijk, of geld geven aan allerlei goede doelen. Het betekent ook dat wij onze levensstijl kritisch evalueren om te zien hoe ons consumentengedrag bijdraagt aan ongelijkheid in de wereld. Betekent het aanschaffen van dat goedkope kledingstuk dat iemand in een ander werelddeel onderbetaald wordt voor de geleverde arbeid? En in het goed doen zullen wij ook het welzijn van Gods schepping moeten meenemen. In hoeverre draagt het bovenmatig eten van vlees bij aan het uit balans brengen van een ecologische evenwicht in de schepping?  

De kerk heeft zich in te zetten voor het goede in de wereld, een bijdrage te leveren aan het goede werk dat anderen doen vanuit humanitaire overwegingen. Tevens heeft de kerk tot taak om de eigen mensen te helpen verantwoorde keuzes te maken in hun levensstijl omwille van het welzijn van mens en dier. Zo is de kerk geroepen om in naam van Jezus goed te doen in de wereld.

Bij het bidden moeten jullie niet eindeloos voort prevelen zoals de heidenen, die denken dat ze door hun overvloed aan woorden verhoord zullen worden. Doe hen niet na! Jullie Vader weet immers wat jullie nodig hebben, nog vóór jullie het hem vragen. Bid daarom als volgt:

Onze Vader in de hemel,
laat uw naam geheiligd worden,
laat uw koninkrijk komen,
laat uw wil gedaan worden
op aarde zoals in de hemel.
Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben.

Dit afgelopen jaar is ons dagelijks leven drastisch veranderd. Thuisschool, thuiswerken, zoomen, live-streamen, gesloten winkels, kerken en horeca. Dit alles is volstrekt normaal geworden. Gelukkig zien we er nu naar uit dat alles weer opengaat en we richting de zomer weer vooruit kunnen naar het ‘oude normaal.’ Maar we zijn er nog niet…

We weten niet zeker hoe het verder gaat in deze crisis, al hebben we goede hoop! We weten niet zeker hoe goed het vaccin zal werken op de langere termijn en hoe de economie eraan toe zal zijn, en we weten niet zeker hoe de kerk uit deze crisis zal komen.

Hoe moeten we in deze tijd bidden?

Jezus geeft ons richting. We hebben één belofte, en dat is dat God dagelijks voorziet: ‘Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben…’

We zoeken zoveel controle over ons leven, een voorraad van genade, eten, zekerheid en duidelijkheid. Maar die controle is een illusie, zekerheden van vandaag zijn onzekerheden van morgen. We hebben feitelijk niets werkelijk in de hand. We hebben alleen vandaag.

Kinga Bán zingt het zo mooi in het lied ‘Vandaag’:

Dit is vandaag, het is alles wat je hebt. Morgen komt later en gisteren is alweer weg.

Leef vandaag

In de bergrede (Mattheüs 6:34) zegt Jezus:

“Maak je dus geen zorgen voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt wel voor zichzelf. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen last.”

Over het algemeen, kunnen we redelijk goed aan, wat vandaag op ons pad komt. Waar we ons zorgen over maken, is de toekomst, allemaal rampscenario’s die zouden kunnen gebeuren. Daarom gaan we hamsteren, niet omdat we vandaag honger hebben of extra toiletpapier nodig hebben, maar omdat we bang zijn over een week, maand of jaar dat nodig te hebben!

Maar er zijn oneindig veel scenario’s denkbaar voor de toekomst, niemand kan deze echt voorspellen! Je zal wel moeten loslaten!

Met dit verzoek om ons dagelijks brood, herinnert Jezus ons eraan, dat we vandaag leven. En dus voor vandaag aan God mogen bidden voor ons brood, voor Zijn zorg, voor Zijn dagelijkse voorziening voor onze praktische noden. We hebben elke dag ook hele praktische fysieke dingen nodig, en we mogen daarvoor elke dag opnieuw op God vertrouwen.

Evangelie van tevredenheid

Brood wordt in de Bijbel op heel veel plekken genoemd. Sterker nog, na een eenvoudige zoekopdracht ontdekte ik dat er vaker over brood wordt gesproken in de Bijbel, dan over geld, genade of heiliging!

Brood staat voor de absolute basis van het leven. Het is voedzaam, eenvoudig, praktisch. Het staat ook symbool voor onze basisnoden die we allemaal hebben. Onderdak, voeding, kleding. Je hebt luxe brood, maar het blijft brood. Kaviaar of Champagne zal het nooit worden!

Het Onze Vader bidden, leert ons dus ook om tevreden te zijn, met wat we hebben. Hij weet toch wat we nodig hebben. En als we de basis hebben, dan is het genoeg! Het evangelie van tevredenheid!

Een kerklid uit Rotterdam schreef hierover:

“Tevreden zijn is in vrede zijn met wie je bent, wat je doet en wat je hebt. … Het heeft niets te maken we hoe arm of hoe rijk we zijn. Hoe gezond of ongezond we zijn. Hoe bekend of onbekend we zijn. … als christenen geloven we dat tevredenheid een gevolg is van het volle leven. Het volle leven dat Jezus aan ons belooft en dat alleen te vinden is in een relatie met Hem. … Het is door Jezus dat zelfs onder de moeilijkste omstandigheden het mogelijk is om met Paulus te zeggen “Uw genade is mij genoeg”. Het is alleen met Jezus dat wij, in wat voor omstandigheden dan ook, Zijn vrede “die alle verstand te boven gaan” kunnen ervaren.

Tevreden zijn is een gevolg van een diep besef dat God van ons houdt en dat er niets is dat ons van Gods liefde kan scheiden.”

Er is meer dan brood alleen

Dit gebed herinnert ons eraan, dat alles wat we hebben tijdelijk is. Brood is tijdelijk. Bezit komt, bezit gaat. Gezondheid is altijd tijdelijk. Geniet ervan als je het hebt! Elke dag is er één! Wees tevreden met wat je hebt, nu je het hebt. Maar als je geluk afhankelijk wordt van het tijdelijke, zal Gods vrede nooit in je zijn.

Het volk Israël moest dit leren in 40 jaar in de woestijn. Vertrouwen, afhankelijk zijn van God, niet van brood of ander bezit of kracht. Toen Jezus 40 dagen in de woestijn vastte en bad, kreeg ook hij honger. Daar stelde de duivel hem op de proef:

‘Als u de Zoon van God bent, beveel dan die stenen in broden te veranderen.’ Maar Jezus gaf hem ten antwoord: ‘Er staat geschreven: “De mens leeft niet van brood alleen, maar van ieder woord dat klinkt uit de mond van God.”’
(Mattheüs 4:3 & 4)

Brood is belangrijk, maar er is meer dan brood alleen. Er is meer dan het tijdelijke, het dagelijkse. Dat is de Eeuwigheid die in God is. Brood is tijdelijk, maar God is altijd. Zijn naam is ‘Ik ben’, Hij is Yahweh, diegene die was, is en zal zijn. Hij is de Aanwezige, toen, nu en in de toekomst. De Alpha en de Omega.

Kinga Bán zegt het als volgt in het lied ‘Vandaag’:

En niets is moeilijker dan laten gaan. De toekomst, het verleden.
Maar je bent al hier, je kunt het aan. Gedragen door de Ene.

… De Aanwezige verlaat je niet…

Ons dagelijks brood is belangrijk, daar mogen we om bidden. Maar het mag nooit aanbeden worden. Het is dagelijks

God is Eeuwig. Ons brood, geld, bezit, gezondheid of menselijke macht zijn tijdelijk. Plaats je vertrouwen daarom in Hem, die eeuwig is. Dan zal de vrede van Christus in je zijn. In ziekte & gezondheid, in armoede en rijkdom, in vreugde en verdriet: Zijn genade is ons genoeg!

Amen.

Ds Stephen Overduin
Kerk van de Nazarener Rotterdam

Ik sla mijn ogen op naar de bergen van waar komt mijn hulp?
Mijn hulp komt van de Heer die de hemel en aarde gemaakt heeft.

Psalm 121 geeft een mooi beeld van onze Hemelse Vader als het gaat om het ondersteunen van ons, als zijn volgelingen, als zijn gemeente, juist in deze tijd.

In de tijd van de Psalmist reisden pelgrims drie keer per jaar vanuit het hele land naar het heiligdom in Jeruzalem. Het was een reis die ongewis was. De pelgrim wist niet wat hij op zijn reis allemaal op zijn pad zou krijgen en hoe hij daar het beste mee om moest gaan. Berucht waren de rovers die op een onverhoeds moment de pelgrim konden beroven. De pelgrim kon worden aangevallen door wilde dieren. Het weer zou hem parten kunnen spelen en ook een ongeluk op de primitieve bergwegen was een serieus risico om rekening mee te houden. Al deze omstandigheden waren niet of nauwelijks voorspelbaar. De uitkomst voor al deze mogelijke problemen was echter wel dezelfde. De hulp die de pelgrim nodig had, zou van de Heer komen. Onze God die de hemel en aarde gemaakt heeft! Vandaag de dag is dat principe niet veranderd.

Biddende kerk

De afgelopen jaren heeft het gebedswerk binnen onze gemeente een steeds grotere plaats mogen innemen. Natuurlijk is de kern van gebed dat we (alleen of met elkaar) Gods nabijheid zoeken. Dat tijd nemen met Hem en dat we Hem loven, dat wij Hem danken, dat we vergeving vragen en bidden voor de mensen en situaties om ons heen en voor onszelf. Gebed kan daarnaast ook daadwerkelijk een groot en zichtbaar verschil maken in het gemeente zijn. De afgelopen jaren hebben we ons laten inspireren door verschillende krachtige getuigenissen uit deze tijd.

Het boek ‘frisse wind nieuw vuur’ van voorganger Jim Cymbala was één van deze getuigenissen. Cymbala beschrijft hoe hij als jonge voorganger in een hopeloze situatie belande en zijn gemeente nog maar bestond uit zo’n 20 gemeenteleden. Het was eigenlijk meer overleven dan opbouwen en hij heeft in die begintijd vaak gedacht, laten we er maar mee stoppen… Het kantelpunt ontstond op het moment dat zij alle menselijke pogingen om te overleven los lieten en begonnen om hun hulp van de Heer te verwachten. De wekelijkse bidstond werd het hoogtepunt van de week. In 25 jaar tijd groeide de gemeente uit tot een bloeiende gemeenschap met meer dan 6000 leden! Onvoorstelbaar wat een cultuur van gebed voor ommekeer kan brengen.

Het heeft ons mede geïnspireerd om binnen onze gemeente gebed als de belangrijkste actie die wij als mens kunnen ondernemen te zien. We bidden al vele jaren op verschillende momenten en op verschillende manieren vanuit een groot verlangen om Gods Geest krachtig werkzaam te zien in onze gemeente. Dit heeft de afgelopen jaren duidelijk al veel bijzondere effecten gehad, maar is misschien wel het meest zichtbaar geweest in de afgelopen twee jaar tijdens de renovatie van ons kerkgebouw en natuurlijk afgelopen jaar tijdens de crisis waar wij ons met elkaar in bevinden. Net als de pelgrim die op reis ging op een weg die voor hem onvoorspelbaar was, zijn wij de afgelopen 2 jaar op reis gegaan op een weg waarvan de reis onvoorspelbaar en vol hobbels was.

De renovatie en de crisis

Niet alleen was ons kerkgebouw aan een modernisering van de binnenzijde toe, ook al het gepraat en gestem tijdens informatie avonden en jaarvergaderingen over de renovatie heeft veel tijd en energie gekost. Het was nu echt tijd om aan de slag te gaan, zodat we ons daarna weer met frisse energie konden richten op de volgende fase. Hoewel een renovatie vooral iets lijkt van goede plannen, voldoende geld en een goede uitvoering, hebben we ervoor gekozen om ook dit proces biddend te plannen en uit te voeren. De gebedsavonden gingen door tussen het puin en de bouwmaterialen. We hebben opgeroepen om niet alleen mee te helpen bouwen in fysieke zin, maar juist ook in geestelijke zin, door te blijven bidden! Het resultaat was prachtig, maar hoe weet je dan of het bidden daadwerkelijke verschil heeft gemaakt?

Een paar maanden na de officiële opening van de zaal was daar de volgende uitdaging. De coronacrisis. Van de één op andere dag konden we geen diensten meer houden en was het ongewis hoe we verder konden. En dan worden de gebedsverhoringen van de renovatie ineens zichtbaar! Het voorstel van de binnenhuisarchitect om de kerkzaal en de overloop samen te voegen (wat van ons geen wens aan de voorkant was) zorgde ineens voor een kerkzaal waar coronaproof zo’n 15 tot 20 meer plaats konden nemen dan anders het geval zou zijn. De luchtverversingsinstallatie was met het oog op de toekomst van een zwaardere kwaliteit dan noodzakelijk zodat in de toekomst ook de koude en warmte voorziening op deze manier kon plaatsvinden. Het zorgde hierdoor voor een extreem goede luchtverversing in de kerkzaal! De stoelen zouden eigenlijk niet worden vervangen, maar door een gerichte actie, was er in 3 weken genoeg geld om deze toch te vervangen waardoor de zaal vele malen flexibeler was in te richten. Zo maar 3 belangrijke keuzes die we biddend hebben gemaakt en die achteraf van onschatbare waarde bleken te zijn! Het waren de zegeningen die we pas maanden nadat de verbouwing was afgerond zichtbaar zagen worden.

Tijdens de crisis zelf zijn we ons steeds bewust geweest van het grote belang om te blijven bidden. Om onze hulp uitsluitend en alleen van onze Hemelse Vader te verwachten. In al die vele keuzes die we afgelopen jaar moesten maken, hebben we steeds voor ogen gehouden dat onze Schepper het beste zou weten wat goed voor ons zou zijn. Alleen daardoor zien we nog steeds dat de gemeente verbonden is gebleven. Dat 90% van de leden en bezoekers de diensten blijft bezoeken. Dat de kinderen hunkerden om elkaar 2 weken geleden weer te ontmoeten. Iedereen kijkt weer uit naar de tijd dat die ontmoeting weer frequenter mag plaatsvinden. We tellen ondanks alle omstandigheden vooral heel veel zegeningen!

Niet meer zonder

Het heeft onze gemeente gebracht dat we niet meer zonder deze prominente plaats van het gebed zouden willen functioneren. Een cultuur van gebed is geen optie of een mogelijkheid, maar een noodzaak om die gemeenschap te vormen die God voor ogen heeft!

Daniel Koper voorganger
Kerk van de Nazarener Haarlem